Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini bulunuz.

Yüklem olan sözcüklerin türlerini karşılarına yazınız.

Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk’ tür. ..................

Bu cennet vatan hepimizindir. ..................

Dağların etekleri hep çam ormanıymış. ..................

Okumak, yararlı bir alışkanlıktır. ..................

Akıl için yol birdir. ..................

Dün akşam birkaç konuğumuz vardı. ..................

Ortalıkta kimse yoksa, dışarı çıkardı. ..................

Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk’tür

Bu cennet vatan hepimizin dir

Dağların etekleri hep çam ormanıymış

Okumak, yararlı bir alışkanlık tır

Akıl için yol bir dir

Dün akşam birkaç konuğumuz vardı

Ortalıkta kimse yoksa dışarı çıkardı.

Yukarıdaki cümlelerin yüklemleri ad soylu bir sözcük ya da bir tamlamadır.

Ad soylu sözcüklerin ya da tamlamaların sonlarındaki ekler onların yüklem olmasını sağlamıştır.

Bu ekler, ekfiildir.

Öyleyse ekfiiller :..............................................?

Cumhuriyetimizin kurucusu Atatürk’tür.

Bu cennet vatan hepimizindir.

Dağların etekleri hep çam ormanıymış.

Okumak, yararlı bir alışkanlıktır.

Akıl için yol birdir.

Dün akşam birkaç konuğumuz vardı.

Ortalıkta kimse yoksa, dışarı çıkardı.

EKFİİLLER:

Adların, ad soylu sözcüklerin ve tamlamaların sonlarına gelerek onların yüklem olmasını sağlayan eklerdir.

Ekfiililer ad soylu sözcükleri ve tamlamaları dört zamana bağlı olarak yüklem görevinde kullandırır. Buna ekfiilin dört zamanı vardır da denilebilir.

1. Ekfiilin geniş zamanı (basit zamanı)

2. Ekfiilin görülen geçmiş zamanı

3. Ekfiilin öğrenilen geçmiş zamanı

4. Ekfiilin koşulu

Ekfiillerin Zamanları

1. Ekfiilin geniş zamanı:

2. Ekfiilin görülen geçmiş zamanı

3.Ekfiilin öğrenilen geçmiş zamanı:

4. Ekfiilin koşulu

Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini bulunuz. Yüklemlerin türünü ve yüklemlerdeki ekfiileri göstererek kiplerini ve kişilerini belirtiniz.

Hava çok sıcaktı.

Çocuklar bahçededirler

Ressam olan, Ali’ nin babasıymış.

Siz çok çalışkansanız...

Ekfiillerin

görülen geçmiş zamanı,

öğrenilen geçmiş zamanı

koşulu

adlara, ad soylu sözcüklere ve

tamlamalara iki biçimde ulanır.

1. EK OLARAK:

Bu sözü söyleyen ben-DİM

Bu çevre eskiden hep ağaçlık-MIŞ

O, çok mutluy –SA

Bu sözü söyleyen ben İDİM

Bu çevre eskiden ağaçlık İMİŞ

O, çok mutlu İSE

EKFİİLERİN GÖREVLERİ

EKFİİLLERİN İKİ GÖREVİ VARDIR:

Bir önceki çalışmalara göre ekfiillerin birinci görevini yazınız.(söyleyiniz.)

1. EKFİİLLERİN BİRİNCİ GÖREVİ:

Adların, ad soylu sözcüklerin ve tamlamaların

sonlarına gelerek onların yüklem olmasını sağlamaktır

Şimdi de aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini ve yüklemlerdeki zaman eklerini bulunuz.

Çevreci olmakla gurur duyuyordu.

Çalışmak, bazı insanlara zor gelirmiş

O, bu yurdu kurtarmak için çok çalışmıştı

Bizimle önceden de konuşmuştu

Bu konuda bir şeyler biliyorsanız...

Ben de sizinle gelmeliymişim

Bu kitabı da okusaydınız

Bilmediklerini bilen birine soraydı

Yukarıdaki cümlelerinde yüklemleri birer fiildir. Yüklem görevin- deki bu fiiller birleşik zamanlıdır; çünkü fiillerin tümünde ...... zaman ya da kip eki vardır.

Öyleyse ek fiillerin ikinci görevi de:

Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmaktır.

Aşağıdaki basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiiller yapınız.

okuyorum ....................

aldım ..

görmüşsün ....................

bilecek ...................

gider

görmeliyim ....................

yapsak ....................

getire ...

ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER

• Sınava dün girdik.
• Biz film başlamadan gelmiştik.
• At dört nala koşuyordu.
• Senin geldiğini önce o görmüş.
• Yukarıdaki cümleleri inceleyiniz.Fiillerin hangi zamanda gerçekleştiğini belirtiniz.
• Hangi cümleler birden fazla zaman eki almıştır?

FİLLLERDE ZAMAN

A BASİT ZAMANLI FİİLLER

B. BİRLEŞİK ZAMANLI FİİLLER

1. HİKAYE BİRLEŞİK

2.RİVAYET BİRLEŞİK Z.

3. ŞART BİRLEŞİK ZAMAN

BASİT ZAMANLI FİİLLER

Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirilmesiyle oluşur.

Basit zamanlı fiillerde, kip ekinden sonra kişi ekleri getirilir.

ÖRNEK:

• Söylediklerimi sessizce dinledi.
• Odasında ders çalışıyor.
• Seni görmeye mutlaka geleceğim.

BİRLEŞİK ZAMANLI FİİLLER

Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra; idi (-dı,-di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü), -imiş (-mış, -miş, -muş, -müş), ise (-sa, -se) ek-fiilleri getirilerek oluşur.

Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller, “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır.

Üç grupta incelenir.

HİKAYE BİRLEŞİK ZAMAN

• Onun okuduklarını saatlerce dinlerdi.
• Daha önce hiç böyle bir ses duymamıştı.
• Neredeyse merdivenlerden düşecekti.
• Kolileri buraya koymuştuk.

Yukarıdaki cümlelerdeki yüklemlerin aldığı ekleri inceleyiniz.Hepsinde ortak olan eki söyleyiniz.Bu ek cümleye nasıl bir anlam katmıştır.

• Hikaye (öyküleme) birleşik zaman

Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir

kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı, -di, ...)

getirilerek oluşturulur.

Gel- i - r - di

fiil k. Yard.ses Geniş z. Hikaye b.z.

gel- i - yor - du - m

Fiil k. Yard.ses şim.z.e. Hikaye b.z. 1.t.ş.e.

RİVAYET BİRLEŞİK ZAMAN

• Eskiden şiirler yazarmış.
• Sınıfta kitap okuyormuş.
• Bu çalışmayı daha önce yapmalıymışız.
• Toplantıya biraz geç katılacakmış.

Yukarıdaki cümlelerdeki yüklemlerin aldığı ekleri inceleyiniz.Hepsinde ortak olan eki söyleyiniz.Bu ek cümleye nasıl bir anlam katmıştır.

Rivayet birleşik zaman:

Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış, -muş...) getirilerek oluşturulur.

Gel - i - r - miş

Fiil k. Yard.ses. Geniş z. Rivayet b.z.

Gel - miş - miş

fiil k. Öğrenilen g.z. Rivayet b.z

ŞART BİRLEŞİK ZAMAN

• Ödevinizi yaparsanız, dışarı çıkabilirsin.
• O kitabı okuduysan diğerini vereyim.
• Oraya gitmişse, telefonu kapalıdır.

Yukarıdaki cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin aldığı ekleri inceleyiniz. Hepsinde ortak olan eki söyleyiniz.Bu ek cümleye nasıl bir anlam katmıştır.

Şart (Koşul) Birleşik Zaman:

Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir

kip eki getirildikten sonra “ise” (-se, -sa

getirilerek oluşturulur:

Gel - i - r - se

fiil k. Yard.ses geniş z.e. Sart b.z.

Gel - miş - se - m

fiil k. Öğrenilen g.z. Şart b.z. 1.t.ş.e

Narlı Dağı’nın üstünde ak buluttan şaha

kalkmış kocaman bir at dört nala koşuyordu.

Dağı atlayacaktı neredeyse. Kulaklarını

dikmişti, başını ileri uzatmıştı.Bacakları toza

dumana karışmıştı.Kuyruğu bir tutam dağılmıştı

gökyüzüne.Gözleri büyüdü.Ağzı açıldı

kendiliğinden.Ooov… diye bir ses çıkardı.

Ahmet kapının önüne dikilip baktı. Kalbi küt küt

vurdu göğsünde. Amma güzel attı ha! Hem ne

kadar büyük.Koca dağın üstünü boydan boya

doldurmuş.