REKLAM

AddThis Social Bookmark Button
FİİLDE ÇATI PDF Yazdır e-Posta
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 2
ZayıfEn iyi 
DİL VE ANLATIM - Fiiller

Tanım / Özellik

Örnekler

ETKEN

• Cümlede öznesi belli olan fiillere etken fiiller denir.

• Çatı ekleri (-il, -in, -iş,) almaz. Bu ekleri almayan tüm fiiller etken çatılıdır.

Bu şiiri okumadım.

Eşyaları dün taşıdık.

Sizi burada bekleriz

öğretmen problemi çözdü.

EDİLGEN

• Cümlede gerçek özneleri belli olmayan fiillere edil­gen fiil denir.

• (-il, -in) eklerinden birini almak zorundadır. Edil­gen fiillerin yüklem olduğu cümlelerde nes­neler, sözde özne adını alır.

Sessizce dışarı çıkıldı.

Eşyalar dün taşındı.

Tahta, hemen silinmeli.

Film çok beğenildi.

DÖNÜŞLÜ

• öznelerinin yaptığı işten yine özneleri etkilenen fiillere dönüşlü fiiller denir.

• (-il, -in) eklerinden birini almak zorundadır.

• Edilgen fiillerden, gerçek özne almaları yönüyle ayrılır.

• Dönüşlü fiiller, nesne almaz.

Babam çok üzülüyor.

Hepimiz sevinmiştik.

Dün, görevden ayrıldı.

Deniz, nihayet duruldu.

Kadın, durmadan söyleniyor.

İSTEŞ

• Bir eylemin, birden çok özne tarafından karşılıklı veya ortaklaşa yapıldığını anlatan ya da niteliksel bir gelişme bildiren fiillere işteş fiiller denir.

• Mutlaka (-iş) eki alır.

• Kimi işteş eylemlerde bu ek kökle kaynaşmıştır.

• İşteş fiiller nesne almaz.

Onunla buluşacağız.

Ozan güzel atıştılar.

Otobüslere doluştuk.

Paralan kapışıverdiler

İyice yoksullaştık. A

yakları nasırlaşmıştı.

1. Bir fiilin çatısı incelenirken o fiilin cümlede kazandığı anlama dikkat edilmelidir:

Şehrin her tarafı süslendi (Edilgen çatı).

Ayşe, düğüne gitmek için süslendi (Dönüşlü çatı).

2. Dönüşlü fiiller genelde nesne alamaz. Ancak kimi örnekler kural dışıdır:

Adam, paltosunu giyindi. (Dönüşlü fiil, nesne N. Y. almış.)

3. Bazı dönüşlü fiillerin kökleriyle dönüşlülük eki (-in) iyice kaynaşmış, kökle eki ayırmak iyice güçleşmiştir:

Bize gelmediğiniz için gücendik. Bu şehirde yaşamaktan usandım.

4. Bazı fiiller, biçimce etken, anlamca dönüşlü özellik taşırlar:

Öğretmen, çok kızdı.

5. Edilgen fiillerin yüklem olduğu her cümlede sözde özne olmayabilir:

önceki gün Ankara'ya gidildi.

Ağrı’nın zirvesine çıkıldı.

Fiilin Çatısı

Tanım / Özellik

Örnekler

Geçişli Fiiller

• Nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir.

• Geçişli fiiller "neyi", "kimi" sorularından birine cevap verebilir.

Onu çok arayacağız. Bu oyunu çok sevdik. Sabahtan beri bekliyorum.

Geçişsiz Fiiller

• Nesne alamayan fiillere geçişsiz fiiller denir.

• Geçişsiz fiiller "neyi", "kimi" sorularına cevap veremez.

Bütün gün evde olurdu,. Kadın, uzun süre ağlamış. Kar yağıyordu.

1. Bir cümlede fiil geçişli olduğu halde nesne kullanılmamış olabilir. Bu durumda fiil, yine geçişli sayılır:

İki gün sonra yazacağım. (Cümledeki fiilin nesne alma yeteneği var)

İki gün sonra öyküyü yazacağım.

2. Bazı fiiller, cümledeki kullanımlarına göre geçişli ya da geçişsiz özellik taşıyabilir:

Artık, sıkıntılarımız geçti. (Fiil, geçişsiz)

Otobüs, treni geçti. (Fiil, geçişli)

ö. N. Y.

Geçişsiz bir fiil, (-t, -ir, -dır) eklerinden uygun olan biriyle geçişli duruma getirilebilir. Böyle fiillere oldurgan fiiller denir.

Geçişsiz Fiil

Ek

Oldurgan Fiil

Örnek Cümle

ağla(mak)

-t

ağla-t(mak)

Bebeği ağlattı.

bayıl(mak)

-t

bayıl-t(mak)

Hastayı bayıltacak

gül(mek)

-dür

gül-dür(mek)

Bizi güldürüyor­sunuz.

kaç(mak)

-ır

kaç-ır(mak)

Hırsızı kaçırdık.

Geçişli bir fiil, (-t, -dır) eklerinden birini alırsa ettirgen fiile dönüşür. Ettirgen fiillerde eylemi başkalarına yaptırma anlamı vardır.

Geçişli Fiil

Ek

Ettirgen Fiil

Örnek Cümle

oku(mak)

-t

oku-t(mak)

Mektubu okuttu.

al(mak)

-dır

al-dır(mak)

Pazardan meyve aldırmalıyız.

yaz(mak)

-dır

yaz-dır(mak)

Öğretmen, şiiri yazdırıyor.

ara(mak)

-t

ara-t(mak)

Gün boyu seni arıt­tım.

Bir cümlede fiil yoksa, çatı özelliği aranmaz.

Çocuk çok hastaydı.

Öğretmenimiz bugün yorgunmuş.

Yukarıdaki cümlelerde fiil olmadığı için, çatı özelliği aranmaz.

Geçişli bir fiilin geçişlilik derecesi birden \ artırılabilir:

Parayı al - dı (Eylemi yapan tek kişi).

Parayı al - dır - dı (Eyleme katılan iki kişi).

Parayı al-dır-1- tı (Eyleme katılan üç kişi).

Tags:

İlgili Konular
 

Yorum ekle

Güvenlik kodu
Yenile

SPONSORLU BAĞLANTILAR