TÜRK EDEBİYATINDA TİYATRO

TANZİMAT TİYATROSUNUN ÖZELLİKLERİ

  1. Batılı anlamda tiyatro Tanzimat’la başlar.
  2. Şinasi’nin 1859’da yazdığı ve Tercüman-ı Ahval’de yayımladığı Şair Evlenmesi, Batılı tiyatronun ilk örneğidir.
  3. Bu dönemdeki tiyatro eserleri telif, tercüme, adaptasyon olarak üç grupta toplanabilir.
  4. Tanzimat tiyatrosunda aile, gelenek, görenek, vatan sevgisi gibi konular işlenmiştir.
  5. Halkı eğitme amacı güdülmüştür.
  6. Tanzimat yazarları, tiyatronun eğlence aracı olduğu kadar eğitim aracı olduğu fikrindedir.
  7. Komedilerde klasisizmin, dramlarda romantizmin etkisi vardır.
  8. Tiyatro kahramanlarından iyiler çok iyi, kötüler çok kötüdür.
  9. Tiyatroda dil diğer türlere oranla daha sadedir.

TANZİMAT DÖNEMİ TİYATROSUNDA İLKLER

Batılı anlamda ilk tiyatro eseri: Şair Evlenmesi (Şinasi)

Sahnelenen ilk tiyatro eseri: Vatan Yahut Silistre (Namık Kemal)

Uyarlama tiyatro yazarı: Ahmet Vefik Paşa

Heceyle yazılan ilk tiyatro eseri: Nesteren (Abdülhak Hamit Tarhan)

Aruzla yazılan ilk tiyatro eseri: Eşber (Abdülhak Hamit Tarhan)

 

ŞAİR EVLENMESİ: (Şinasi) Batılı anlamda yazılan ilk tiyatro eseridir. Tek perdelik töre komedisidir. Eserde klasisizmin etkisi görülür. Hem Batılı tiyatro anlayışının (Moliere) hem orta oyununun etkileri vardır. Görücü usulü ile evlilik konusu işlenmiştir.

 

Namık Kemal’in tiyatro eserleri: Vatan Yahut Silistre, Celalettin Harzemşah (tarihi konular işlenmiştir.)

Gülnihal, Zavallı Çocuk, Akif Bey (toplumsal konular işlenmiştir.)

Namık Kemal, tiyatroda eğlence ile toplumsal faydayı birleştirmiştir. Tiyatrolarında romantizmin etkisi vardır.

 

Ahmet Vefik Paşa, çeviri ve uyarlama tarzında eserler vermiştir.  Bursa valisiyken yaptırdığı tiyatro binasında kendi çevirdiği ve uyarladığı piyesleri oynatmış, halka tiyatro sevgisini aşılamaya çalışmıştır.  Moliere’den çeviri ve uyarlamaları vardır.  Eserlerinde bazıları: Zor Nikahı, Zoraki Tabip, Kocalar Mektebi, Kadınlar Mektebi

 

Direktör Ali Bey, Osmanlı tiyatrosunun kurulmasında emeği geçmiştir. Moliere’de çeviri ve uyarlamaları vardır.

Eserleri: Kokona Yatıyor, Misafir-i İstiskal, Ayyar Hamza

 

Abdülhak Hamit Tarhan: Tiyatro eserlerini sahnelenmek için değil okunmak için yazmıştır.

Tiyatrolarının bir bölümü manzum, bir bölümü mensurdur. Bazıları nazım-nesir karışık yazılmıştır. Manzum tiyatrolarının bazıları aruzla, bazıları heceyle yazılmıştır. Dram türünde ve romantizmin etkisiyle yazılmıştır. Shakespeare ve Victor Hugo’dan etkilenmiştir.

Tiyatro eserlerinden bazıları: Sardanapal, Eşber, Nesteren, Macera-yı Aşk, İçli Kız, Duher-i Hindu, Tarık

 

Ahmet Mithat Efendi’nin tiyatro eserlerinden bazıları: Eyvah, Açıkbaş, Çerkes Özdenler

Recaizade Mahmut Ekrem’in tiyatro eserleri: Afife Anjelik, Atala yahut Amerikan Vahşileri, , Vuslat, Çok Bilen Çok Yanılır, Muhsin Bey

 

KLASİSİZM

  1. yüzyılda Fransa’da ortaya çıkmıştır. Daha çok şiir ve tiyatroda etkili olmuştur

Eski Yunan ve Latin kaynakları esas alınır.

Akıl ve sağduyu önemlidir.

Akla, doğaya, ahlaka uygunluk esastır.

Önemli olan konu değil, konunun işlenişidir.

Seçkin bir dil kullanılır.

Kahramanlar toplumun üst tabakasından seçilir.

Sanatçılar eserlerinde kişiliklerini gizler.

 

Batı edebiyatındaki temsilcileri: Boileau, Corneille, La Fontaine, Moliere, Racine, Fenelon

Türk edebiyatındaki temsilcileri: Şinasi, Ahmet Vefik Paşa

 

MİLLİ EDEBİYAT DÖNEMİNDE TİYATRO

 

Musahipzade Celal ve Ahmet Nuri Sekizinci bu dönemde sadece tiyatroyla ilgilenen yazarlardır.

Ömer Seyfettin, Yakup Kadri, Reşat Nuri, Halide Edip, Refik Halit Karay tiyatro türünde eserler yazmışlardır.

1914’te Darülbedayi (şimdiki şehir tiyatroları) kurulur.

Afife Jale: Sahneye çıkan ilk Müslüman Türk oyuncu (3 Nisan 1919 – Yamalar adlı piyes (Hüseyin Suat))

Darülbedayi’de sergilenen ilk yerli oyun Baykuş (Halit Fahri Ozansoy’un yazdığı manzum piyes)

Bu dönem tiyatrolarının özellikleri:

Türkçülük akımının etkisi vardır.

Oyunlar teknik bakımdan sağlam değildir.

Konuşma dili kullanılır.

Kişi kadrosu toplumun her kesimini kapsar

Sayar hayatı  ve istibdat yılları eleştirilir.

Yakın tarih, Türk dünyası ve idealleri anlatılır.

 

MİLLİ EDEBİYAT DÖNEMİ TİYATRO YAZARLARI

Musahipzade Celal: Köprülüler, İstanbul Efendisi, Lale Devri, Macun Hokkası

İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci: Gücü Gücü Yetene, Kadın Tertibi, Kısmet Değilmiş

Ömer Seyfettin: Mahçupluk İmtihanı

Ziya Gökalp: Alparslan Malazgirt Muharebesi

Aka Gündüz: Aşk ve İstibdat, Yarım Türkler, Muhterem Katil

Ahlmet Hikmet Müftüoğlu: Falcı

Halide Edip Adıvar: Kenan Çobanları

Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Nirvana

Halit Fahri Ozansoy: Baykuş

Yusuf Ziya Ortaç: Binnaz, Kördüğüm, Nikahta Keramet

Reşat Nuri Güntekin: Hançer, Eski Rüya

 

 

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

Bu makaleyi forumlarda tartışın (0 yanıt).
Joomla SEF URLs by Artio