{tab=OSMANLI İMPARATORLUĞU VE ANAYASAL GELİŞMELER}

OSMANLI İMPARATORLUĞU VE ANAYASAL GELİŞMELER

1. Osmanlı İmparatorluğu döneminde ilk anayasal gelişme, 1808 tarihli “Sened-i İttifak”tır. 2. Mahmut döneminde, Alemdar Mustafa Paşa’nın önderliğinde merkezi hükümetle ayanlar arasında imzalanmıştır. Anayasal nitelikte olmayan bir belgedir.

 

2. Osmanlı döneminde anayasal gelişmelerin ikincisi, 1839 tarihli Tanzimat Fermanı’dır. Abdülmecit döneminde yapılmıştır.

3. Anayasal gelişmelerin 3.sü 1856 tarihli “Islahat Fermanı”dır. Abdülaziz döneminde yapılmıştır.

Bunlar hukuk devletine geçişin ilk adımlarıdır.

{tab=TÜRK ANAYASALARI}

 

1. 1876 ANAYASASI (KANUN-İ ESASİ)

1. Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk ve tek anayasasıdır.

2. İki meclisli bir anayasadır. (Meclis-i Ayan ve Meclisi Mebusan)

3. Heyeti Ayan üyelerini Padişah seçer.

4. Meclisi feshetme yetkisi Padişaha aittir.

5. 1908 yılında 2.Meşrutiyet’in ilanıyla yeniden anayasa ilan edilmiştir.

6. 1909’da bu anayasa da değişikliğe uğramıştır.

7. Türkler ilk defa bu anayasa ile seçme ve seçilme hakkını elde ettiler.

8. Yasama ve Yürütme yetkileri Padişah’ın elinde toplandı. Yasama organı Ayan ve Mebusan Meclisidir. Yürütme organı ise Bakanlar kurulundan oluşmaktadır. Yürütmenin başında Padişah bulunur.

9. Bakanlar kurulunu atama ve görevine son verme yetkisi Padişah’a verildi.

10. Sürgün  yetkisi padişaha verildi.

1876 ANAYASASINDA 1909 YILINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER (8 AĞUSTOS 1909)

1. Padişah’ın yetkileri kısıtlandı.

2. 1876 Anayasasında meclisi fesh etme yetkisi Padişah’a verilmişti. Bu anayasada meclisi kapatma yetkisi meclise verildi.

3. Padişah’ın veto yetkisine sınırlama getirildi.

4. Vatandaşlara dernek, Parti ve Toplantı yapma hakkı tanındı.

5. Basından sansür kaldırıldı.

2. 1921 ANAYASASI (TEŞKİLAT-I ESASİYE - 20 Ocak 1921)

1. Yasama, yürütme ve yargı güçleri TBMM’de toplanmıştır. (Güçler birliği)

2. Milli egemenlik ilkesinin kabul edildiği ilk anayasadır.

3. Türk tarihinin en kısa süreli anayasasıdır.

4. TBMM Başkanı aynı zamanda Devlet Başkanı’dır.

5. İlk ve tek yumuşak (kolay değiştirilebilir) anayasadır.

6. Kuvvetler birliği ilkesini benimsemiştir.

7. Hükümet, seçtiği vekiller tarafından yönetilir.

8. Seçimler iki yılda bir yapılır.

Milli egemenlik yolunda önemli bir adım atıldı !

Kuvvetler birliği ilkesi benimsenmiştir !

Meclis Hükümeti sistemini benimsenmiştir !

YORUMU

1. “Halk kendi seçtiği vekillerle yönetiliyor” ki bu maddeden ayrı bir devletten bahs edildiğinden, yeni bir devletin kurulduğunun hukuki yönden belgelenmesidir.

2. Olağanüstü şartlarda hazırlanan, geçiş dönemi anayasasıdır.

3. Türkiye Cumhuriyetinin ilk anayasasıdır.

4. Bütün kuvvet ve kaynağını halktan alır.

5. Savaş nedeniyle bu anayasa kısa ve öz olmuştur.

6. Cumhuriyetin ilanı ile anayasaya bazı maddeler eklenmiştir.

Bu  Anayasa; Mustafa Kemal’in Meclise değişik zamanlarda sunduğu önergelerden oluşmuştur !

Demokratik ve devrimci bir özellik taşır. Vatandaş haklarına yer vermez !

1923 DEĞİŞİKLİKLERİ

1. Devletin şeklinin Cumhuriyet olduğu açıkça belirtilmiştir.

2. Devletin dininin İslam, resmi dilinin Türkçe olduğu belirtilmiştir.

3. Cumhurbaşkanı, TBMM tarafından ve Başbakan, Cumhurbaşkanı tarafından atanacaktır.

3. 1924 ANAYASASI (10 NİSAN 1924)

1. Egemenlik kayıtsız ve şartsız milletindir.

2. Devletin yönetim şekli Cumhuriyettir.

3. Devletin dini İslam, başkenti Ankara ve dili Türkçe’dir.

4. Devletin başkenti, rejimi ve bayrağı değiştirilemez.

5. Yasama ve Yürütme yetkileri meclise aittir.

6. Yargı, bağımsız mahkemelerce yürütülür.

7. Meclis; yürütme yetkisini seçtiği Cumhurbaşkanı ve onun atadığı Bakanlar kanalıyla kullanır. Meclis; hükümeti her zaman denetler.

8. Üst üste aynı kişi Cumhurbaşkanı seçilebilir.

9. Seçimler dört yılda bir yapılır.

10. Seçmen yaşı 18 olacaktır.

Devletin dini İslam olduğu kabul edildiğinden bu anayasa laik değildir. Aynı zamanda diğer anayasalardan ayrılan en önemli özelliğidir !

Yargının bağımsız mahkemelere verilmesi üzerine kısmen kuvvetler ayrılığı gerçekleşti !

İnkılapların yapılması ve değişen şartlar uygun bir anayasaya duyulan ihtiyaç sonucu hazırlandı !

1924 ANAYASASI ÜZERİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER

1. Devletin dini İslam’dır maddesi 1928 yılında anayasadan çıkarıldı.

Bu değişimle birlikte laiklik gerçekleşti !

2. Seçmen yaşı 22’ye çıkarıldı.

3. Ormanlar devletleştirildi.

4. Kadınlara belediye seçimlerine girme hakkı verildi (1930)

5. Kadınlara milletvekili olma hakkı tanındı.(1934)

6. Atatürk ilkeleri anayasaya girdi (1937).

7. Laiklik anayasaya girdi. (1937)

8. Toprak reformu yapıldı (1929).

ÖZELLİKLERİ

1. En uzun süreli anayasadır.

2. En çok değişiklik yapılan anayasadır.

3. Kişi hak ve özgürlükler tanınır.

4. Sosyal haklara yer verilmez

4. 1961 ANAYASASI (9 Temmuz 1961)

1. İki meclisli parlamento ( millet meclisi ve Cumhuriyet Senatosu) sistemini kabul etmiştir.

2. Kuvvetler ayrılığı prensibi getirildi.

3. Yürütme organı Cumhurbaşkanı ve Bakanlar kurulundan oluşur.

4. Meclis yasaların kabulünde son söze sahiptir.

5. Hukuk devleti ilkesi benimsenmiştir.

6. Sosyal Devlet anlayışı benimsenmiştir.

7. Seçimlerin; serbest, eşit, gizli, tek dereceli genel oy ilkelerine göre yapılacağı belirtilmiştir.

8. Çoğunlukçu demokrasi anlayışından çoğulcu demokrasi anlayışına geçildi.

9. Temel hak ve hürriyetlerle ilgili geniş düzenlemelere yer verilmiştir. Temel hak ve hürriyetlerin hangi hallerde sınırlandırılacağı belirtilmiştir.

10. Üniversitelere TRT’ye özerk statü tanındı.

11. Anayasa mahkemesi kuruldu

12. DPT (Devlet Planlama Teşkilatı) kuruldu.

13. Milli Birlik komitesi kuruldu.

14. Millet meclisi ve Cumhuriyet senatosu olmak üzere iki meclisli sistem oluşturuldu.

İki meclisli sistem açıdan 1876 anayasasına benzemektedir !

1961 anayasası temel hak ve özgürlüklere geniş ve ayrıntılı olarak yer verilmiştir !

İlk kez 1961 Anayasası ile düzenlenen işlemler

Kanun hükmünde kararname

Milli Güvenlik Kurulu

Yönetmelikler

Üniversiteler

Türk Radyo Televizyon Kurumu

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi

Anayasa Mahkemesi

Yüksek hakimler kurulu

5. 1982 ANAYASASI (18 EKİM 1982)

1. Yürütme organı güçlendirildi.

2. Cumhuriyet senatosu kaldırıldı.

3. Meclis 400 üyeden oluşmaktadır.

4. Türk ve Tarih kurumları birleştirildi.

5. Milletvekilleri beş yılda bir Cumhurbaşkanı da yedi yılda bir seçilecek.

6. Kuvvetler ayrılığı ilkesi benimsendi.

7. Ayrıntılı düzenleme var.

8. Mecliste karar almak kolay.

9. Katılımcı demokrasi var.

10. Diyanet işleri başkanlığı kuruldu.

 

NİTELİKLERİ

1. Atatürk milliyetçiliği

2. Demokratik devlet

3. Laik devlet

4. Sosyal devlet

5. Hukuk devleti

6. İnsan haklarına saygılı

1924, 1961 VE 1982 ANAYASALARININ ORTAK ÖZELLİKLERİ

1. Ulusal Hakimiyeti her şeyin üstünde tutma,

2. TBMM’nin üstünlüğünü koruma,

3. Cumhuriyet rejiminin değiştirilemez olması.


12 Eylül 2010 referandumuyla 1982 Anayasa'sının bazı maddeleri değiştirildi.

Değişen maddeler:

12 Eylülden sonra anayasada değişen maddeler :

a-) Geçici 15. madde yürürlükten kaldırıldı, 12 Eylül'e yargı yolu açıldı.


b-) Siyasi yasaklar 5 yıldan 3 yıla indirildi.


c-) YAŞ kararları yargı denetimine açıldı.


d-) Kamu denetçiliği kavramı oluşturuldu.


e-) Askere sivil yargı yolu açıldı.


f-) Yurt dışına çıkma hürriyeti ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sınırlandırıldı.


g-) Memur ve kamu görevlisine toplu sözleşme hakkı tanındı.


h-) Disiplin kararları yargı denetimi dışında olmayacak.


ı-) Siyasi partilerin mali denetimini Sayıştay yapacak.


i-) Partiler hakkında kapatma davası açılmasına TBMM'de oluşturulacak bir komisyon karar verecek.


j-) Anayasa Mahkemesi 19 üyeden oluşacak.


k-) Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, 21 asıl, 10 yedek üyeden oluşacak

{tab=ULUSLARARASI KURULUŞLAR}

Uluslar arası Kuruluşlar

Birleşmiş Milletler Ve yardımcı organları (BM): 24 Ekim 1945 yılında Türkiye’nin de aralarında Bulunduğu 51 ülke tarafından kurulan BM’nin bugünkü üye sayısı 191’dir.

BM (UN) Temel Amaçları

Dünya barışını ve güvenliğini sağlamak

Uluslar arası, ekonomik, toplumsal, kültürel, çevresel ve insani sorunların çözümünde  işbirliği yapmak

Silahlanmanın denetimi ve silahsızlanmayı sağlamak

Devletlerarası işbirliğini gerçekleştirmek

İnsan haklarını korumak

BM Organları

1. Genel kurul: BM’ye üye ülkelerin (191) temsilcilerinden oluşmaktadır. Her üyenin bir oyu bulunmaktadır ve BM’nin yasama organıdır.

2. Güvenlik konseyi: 15 üyeden oluşmaktadır. Bu üyelerin 5 tanesi daimi üyedir. Bunlar;

Fransa

İngiltere

Rusya

Çin

ABD’dir

3. Ekonomik ve Sosyal Konsey:

Suçların önlenmesi

Tabi kaynaklar

Teknoloji

Sağlık gibi konularda çalışmalar yürüterek y ülkelere tavsiyelerde bulunmaktadır. Karalarının hiçbir bağlayıcılığı yoktur.

4. Vesayet Konseyi: BM vesayeti altındaki ülkelerin yönetimini denetleyen , bu ülkelerin gelişimlerini tamamlayana kadar kontrolü sağlaya birimdir.

5. Uluslar arası Adalet Divanı: BM’nin yargı organıdır. Genel kurul ve Güvenlik konseyinin seçmiş olduğu 15 bağımsız yargıçtan oluşur. Merkezi Hollanda’nın Lahey Şehridir.

6. Sekretarya: güvenlik konseyinin tavsiyesi genel kurulun seçimiyle BM’nin başında bir genel sekreter bulunmaktadır.

BM’nin yönetim organıdır.

Sekreterlik merkezi ABD, NEW YORK

Şu anki genel sekreter BAM Kİ MOON’ dur

BM Yardımcı Organları

1. UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Teşkilat)

Türkiye Unesco’ya üye ülkelerden biridir

Merkezi Paris, FRANSA

2. UNICEF (Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu): Savaşın etkisinde kalan çocuklara yardım amaçlı kurulmuştur

Merkezi New York ABD

3 WHO (Dünya Sağlık Örgütü)

Dünya üzerindeki mevcut hastalıklarla mücadele

Yoksul ülkelere sağlık alanında destek sağlama

Türkiye Üyedir

Kopenhag, Danimarka

4. İLO (uluslararası Çalışma Örgütü)

Uluslararası iş sözleşmelerini hazırlamak

Türkiye Üyedir

Merkezi Cenova, İsviçre

5. IMF (uluslar arası para fonu)

Uluslar arası ödemelerini ödemekle güçlük çeken ülkelere kredi vererek  ekonomik çözüm sağlamak.

Türkiye Üyesidir.

Merkezi, Washington, ABD

6. FAO ( Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü)

Açlık tehlikelerine karşı önlem almak

Türkiye Üyedir

Merkezi Roma, İtalya

6. UNDP ( BM Kalkınma Programı):

İnsanların daha iyi yaşamalarını amaçlamıştır

7. WTO (Dünya Ticaret Örgütü)

Cenova, İsviçre

8. ICAO (uluslararası Sivil Havacılık Örgütü)

Montreal, Kanada

Türkiye’nin Üye Olduğu Uluslararası Kuruluşlar

1. Birleşmiş Milletler

2. Kuzey Atlantik Antlaşması (NATO): 2. Dünya savaşından Sovyetler Birliğinin yayılmacı politikalarına karşı kurulmuştur

İlk adım Lüksemburg, Hollanda, Belçika ve İngiltere'nin imzalamış olduğu “Bürüksel Antlaşması” ile atılmıştır.

Türkiye 1952 yılında NATO’ya üye olmuştur.

3. İslam Konferansı Örgütü: Eylül 1969’da Fas Rabat’ta kuruldu.

İslam dünyasında dayanışma ve iş birliğini amaçlar

Türkiye’nin de içinde bulunduğu 54 üyesi vardır

4. Ekonomik İşbirliği Teşkilatı(ECO): Merkezi İran’ın Tahran şehridir.

Amacı Üyeleri arasında Ekonomi, Ticaret, Ulaştırma, enerji, haberleşme konularında işbirliğini geliştirmek.

Üyeleri: Pakistan, Azerbaycan, Kazakistan, İran, Türkiye, Afganistan, Özbekistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan

5 Karadeniz Ekonomik İşbirliği(KEİ): Birliğin amacı üye ülkeler arasında ekonomi, ulaştırma, haberleşme, Turizm, madencilik, … gibi konularda işbirliği sağlamak.

Bu amaçla Karadeniz Ticaret Ve Kalkınma Bankası Kurulmuştur.

Bankanın Başkanı Türkiye, Merkezi Selanik’tir.

Türkiye, Arnavutluk, Azerbaycan, Gürcistan, Moldova, Romanya, Rusya, Ukrayna, Yunanistan.

6. Avrupa Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı (OECD): 1960 yılında 18 Avrupa ülkesi ve ABD tarafından kurulmuştur. Türkiye Üyesidir.

Amaçları;

Dünya ekonomisinin gelişmesine yardımcı olmak

Gelişmekte olan üye ülkelerin ekonomilerinin gelişimine yardımcı olmak

7. Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT)

Türkiye kurucu üyesidir.

1999 yılında AGİT zirvesi İstanbul’da yapılmıştır

8. Avrupa Konseyi

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu örgütün bir kuruluşu olmakla beraber Türkiye Avrupa konseyinin Kurucu üyesi ve Avrupa İnsan hakları sözleşmesini imzalayan başlıca ülkelerden birisidir.

Konseyin oluşturmuş olduğu komiteler,

Avrupa suç sorunları komitesi

Avrupa insan hakları komisyonu

Kültürel işbirliği konseyi

9. Türk Kültür Ve Sanatları ortak Yönetimi (TÜRKSOY)

1993 yılında Azerbaycan, Kırgızistan, Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye tarafından kuruldu

Yönetimin resmi dili Türkçe olup merkezi Ankara’dır.

Amacı;

Türkçe konuşan ülkeler arasında işbirliğinin geliştirilmesi

Türk kültürünün araştırılması geliştirilmesi

Tarihi, coğrafi, siyasi ve dış koşulların neden olduğu kültürel farklılıkların ortadan kaldırılması

Türk kültürünün gelecek kuşaklara aktarılması

10. Avrupa Birliği: Fransa’nın girişimi ile Almanya, Hollanda, Belçika, Lüksemburg ve İtalya bir araya gelerek Avrupa çelik ve kömür topluluğunu kurdu (1951)

Bu altı ülke  1957 yılında Avrupa Atom enerjisi Topluluğunu kurdular

1957 yılında bu iki topluluk birleşerek Avrupa Ekonomik Topluluğu adını aldı (AET)

sonrasında ismi Avrupa Topluluğu (AT)olarak değiştirilmiştir

1991 yılında imzalanan MAASTRİCHT Anlaşması ile Avrupa Birliği Adını Almıştır.

AB Siyasi Kriterleri;

Demokrasi

Hukukun üstünlüğü

İnsan ve azınlık haklarına güvence

Ekonomik Kriterler

İstikrarlı bir serbest piyasa varlığı

AB 27 üye ülkesi vardır

Para birimi 2002 yılında itibaren EURO (İngiltere,Danimarka , İsveç)

2007 yılında Romanya ve Bulgaristan üye olmuştur.

Norveç, İrlanda ve İsviçre Birliğe Üye olmamıştır

Türkiye ortaklığa katılım müzakerelerine başlamıştır (5 Ekim 2005)

Türkiye'nin Birliğe Girişini Geciktiren başlıca nedenler

Hızlı nüfus artışı ve işsizlik

Gelir azlığı birliğe yük getireceği endişesi

Yunanistan ve Kıbrıs’ın  Ege denizi kıta sağanlığını bahane etmesi

Helsinki ve Kopenhag kriterlerinin yerine getirilememesi